Експериментална вакцина насочена кон мутациите на KRAS предизвикала силен имунолошки одговор кај 90 отсто од луѓето со висок ризик од рак на панкреасот. Имунолошкиот одговор останал присутен до две години – но научниците предупредуваат дека сè уште не е докажано дека вакцината го спречува ракот.
Една од најинтересните идеи во современата онкологија не е само како да се лекува ракот откако ќе се појави, туку како да се спречи тој воопшто да стане инвазивна болест.
Токму во таа насока оди ново истражување на научници од Johns Hopkins, кои тестирале експериментална вакцина насочена кон мутираниот ген KRAS – еден од главните двигатели на ракот на панкреасот.
Резултатите од првата студија кај луѓе покажале дека вакцината безбедно го активирала имунолошкиот систем кај најголемиот дел од испитаниците. Кај 18 од 20 учесници – односно 90 проценти – бил регистриран специфичен имунолошки одговор против мутираниот KRAS.
Наместо да се чека болеста – имунитетот да го пресретне
Ракот на панкреасот е особено тежок за рано откривање. Најчестиот тип, дукталниот аденокарцином на панкреасот (PDAC), често се развива постепено од претходни, преканцерозни промени.
Токму тој долг период на развој им дава на научниците можност да размислуваат за нешто што досега изгледаше многу тешко остварливо: интервенција пред да се појави вистинскиот рак.
Според истражувачите, мутациите на KRAS се присутни кај повеќе од 90 проценти од карциномите на панкреасот и кај голем дел од преканцерозните лезии. Тоа го прави KRAS особено интересна мета за вакцински пристап.
Експерименталната вакцина, наречена mKRAS-VAX, е таканаречена пептидна вакцина и е дизајнирана да го „научи“ имунолошкиот систем да ги препознава шесте најчести мутирани форми на KRAS.
Идејата е едноставна, но амбициозна: ако клетките кои носат опасни мутации можат да бидат препознаени и уништени од сопствениот имунолошки систем уште додека се во рана, преканцерозна фаза, можеби ќе може да се спречи нивното понатамошно напредување.
Само 20 луѓе, но резултатите го привлекоа вниманието
Во фазата 1 од клиничкото испитување биле вклучени 20 лица со наследно зголемен ризик за рак на панкреасот, кај кои веќе била забележана и одредена промена на панкреасот, најчесто мала циста.
Учесниците добиле четири дози од вакцината во период од 13 недели.
Резултатите покажале дека кај 90 проценти од нив се развил значаен одговор на Т-клетките специфичен за мутираниот KRAS.
Но, можеби уште поважно е тоа што имунолошкиот одговор не бил само краткотраен.
Анализите покажале дека специфичните Т-клеточни клонови предизвикани од вакцината можеле да се детектираат до две години по вакцинацијата. Тоа е особено важно ако целта е превенција, бидејќи вакцината би требало да создаде долготрајна имунолошка „меморија“.
Никој од учесниците не развил рак – но тоа не е доказ дека вакцината го спречила
По просечно следење од 16,5 месеци, ниту еден од 20-те учесници не развил дуктален аденокарцином на панкреасот.
Кај дел од учесниците биле забележани и промени кај панкреасните цисти. Пет лица имале целосно исчезнување на малите цисти на снимките, додека кај уште три била забележана делумна регресија.
Во истражувањето била направена и споредба со невакцинирана група со слични карактеристики. Намалување или исчезнување на цистите било забележано кај 37,5 проценти од вакцинираните, во споредба со 6,8 проценти во невакцинираната група.
Но тука научниците повлекуваат јасна граница.
Ова не значи дека е докажано дека вакцината спречува рак на панкреасот.
Студијата била фаза 1 и дизајнирана првенствено да ја испита безбедноста на вакцината и нејзината способност да предизвика имунолошки одговор. Со само 20 учесници, таа е премала за да покаже дали вакцинираните навистина имаат помал ризик да развијат рак во иднина.
Зошто KRAS е толку важен?
KRAS е ген кој игра важна улога во контролирањето на растот и делењето на клетките.
Кога ќе се појави одредена мутација, контролата може да биде нарушена и клетките да почнат неконтролирано да се размножуваат.
Кај ракот на панкреасот, KRAS е еден од најзначајните „двигатели“ на болеста. Затоа истражувачите се обидуваат да го претворат токму тој слаб пункт на туморот во негова слабост.
Вакцината не е класична превентивна вакцина, како оние против вирусни инфекции. Таа е дел од новиот концепт на имуно-онколошка превенција, во кој имунолошкиот систем се подготвува да ги препознава клетките што носат опасни канцерогени мутации.
Пристапот започнал со пациенти кои веќе имале рак
Интересно е што идејата за ваква вакцина не започнала кај здрави луѓе.
Истражувачите претходно го тестирале KRAS-вакцинскиот пристап кај пациенти кои веќе имале рак на панкреасот и биле оперирани, но имале висок ризик болеста повторно да се појави.
Тие резултати ја поттикнале идејата да се оди чекор назад – од спречување на повторување на ракот, кон обид за спречување на неговото првично појавување.
Тоа е суштината на концептот што научниците го нарекуваат „cancer interception“ – пресретнување на ракот во периодот кога клетките сè уште не се развиле во инвазивна болест.
Следниот чекор е многу поважен
Научниците веќе продолжуваат со ново клиничко испитување кај луѓе со високоризични панкреасни цисти кои треба да бидат хируршки отстранети.
Овојпат истражувачите сакаат да видат нешто уште поважно: дали Т-клетките создадени со вакцината навистина навлегуваат во преканцерозното ткиво и таму ги напаѓаат клетките со мутиран KRAS.
Ако идните, поопсежни студии покажат дека овој имунолошки одговор навистина го намалува бројот на преканцерозни лезии и, уште поважно, ја намалува појавата на рак, тоа би можело да претставува голема промена во начинот на кој се размислува за ракот на панкреасот.
Засега, сепак, научниците имаат доказ дека вакцината може безбедно да го активира имунолошкиот систем, а не доказ дека со неа може да се спречи ракот.
Но токму тоа го прави резултатот интересен: за првпат се отвора реална можност наместо да се чека ракот на панкреасот да стане видлив и инвазивен, имунолошкиот систем да биде подготвен да го препознае многу порано.